Tết Trung Thu và ý nghĩa trong văn hóa Trung Quốc

Tết Trung Thu, hay còn gọi là Lễ Hội Trăng Rằm, là một trong những lễ hội truyền thống lớn nhất và được mong chờ nhất trong văn hóa Trung Quốc. Trong bối cảnh văn hóa Trung Quốc ngày càng lan tỏa toàn cầu, việc hiểu về Tết Trung Thu giúp chúng ta không chỉ học tiếng Trung hiệu quả hơn mà còn kết nối sâu sắc với di sản văn hóa của đất nước này. Bài viết này Diệp Anh Chinese sẽ cùng khám phá chi tiết lịch sử, phong tục, ý nghĩa và các yếu tố liên quan đến Tết Trung Thu nhé.

1. Lịch sử của Tết Trung Thu 

Tết Trung Thu được tổ chức vào ngày 15 tháng 8 âm lịch hàng năm, Tết Trung Thu không chỉ là dịp để ngắm trăng, ăn bánh trung thu mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về sự đoàn tụ gia đình, lòng biết ơn và hy vọng cho một vụ mùa bội thu. Có nguồn gốc từ thời cổ đại Trung Quốc, cách đây hơn 3.000 năm, Tết Trung Thu bắt nguồn từ các nghi lễ thờ cúng mặt trăng của người nông dân. Theo truyền thuyết, lễ hội này liên quan đến câu chuyện Hằng Nga – nữ thần mặt trăng – và Hậu Nghệ, một anh hùng bắn hạ chín mặt trời để cứu nhân loại. Trong văn hóa Trung Quốc, mặt trăng tròn biểu tượng cho sự viên mãn và đoàn tụ, vì vậy Tết Trung Thu trở thành dịp để mọi người quây quần bên gia đình. 

Vào thời nhà Chu (1046-256 TCN), lễ hội đã được tổ chức để tạ ơn thần nông sau vụ mùa. Đến thời nhà Đường (618-907 SCN), Tết Trung Thu được nâng tầm thành lễ hội quốc gia với các hoạt động như múa lân, thả đèn lồng và ngắm trăng. Nhà thơ nổi tiếng Lý Bạch từng sáng tác những bài thơ ca ngợi vẻ đẹp của trăng rằm, góp phần làm phong phú thêm văn hóa Trung Quốc. Sang thời nhà Minh và nhà Thanh, lễ hội càng trở nên phổ biến với sự ra đời của bánh trung thu – món ăn biểu tượng. Ngày nay, Tết Trung Thu không chỉ giới hạn ở Trung Quốc mà còn được tổ chức ở nhiều quốc gia châu Á như Việt Nam, Hàn Quốc và Nhật Bản, nhưng ở Trung Quốc, nó vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi của lễ hội truyền thống.

Trong bối cảnh hiện đại, Tết Trung Thu đã hòa quyện với yếu tố thương mại, nhưng ý nghĩa văn hóa Trung Quốc vẫn được bảo tồn qua các hoạt động cộng đồng và giáo dục. Ví dụ, nhiều trường học ở Trung Quốc tổ chức các buổi kể chuyện về truyền thuyết Hằng Nga để dạy trẻ em về lịch sử và giá trị gia đình.

2. Phong tục và hoạt động trong Tết Trung Thu 

Tết Trung Thu nổi bật với nhiều phong tục đa dạng, phản ánh sự phong phú của văn hóa Trung Quốc. Phong tục chính là ngắm trăng (shǎng yuè), khi mọi người tụ họp ngoài trời để chiêm ngưỡng mặt trăng tròn vành vạnh. Theo quan niệm, trăng rằm mang lại may mắn và sự thịnh vượng, vì vậy người ta thường cầu nguyện cho sức khỏe và hạnh phúc.

Một phong tục không thể thiếu là ăn bánh trung thu (yuè bǐng). Bánh được làm từ bột mì, nhân đậu đỏ, hạt sen hoặc trứng muối, tượng trưng cho sự đoàn tụ. Trong văn hóa Trung Quốc, việc cắt bánh thành miếng nhỏ để chia sẻ với gia đình nhấn mạnh tinh thần gắn kết. Ngoài ra, thả đèn lồng (fàng dēng long) là hoạt động yêu thích của trẻ em, với đèn lồng hình con vật hoặc nhân vật truyền thuyết được thắp sáng và treo khắp nơi. Ở một số vùng như Quảng Đông, múa lân (wǔ shī) được biểu diễn để xua đuổi tà ma và mang lại bình an.

Tết Trung Thu còn có các trò chơi dân gian như đoán đố đèn lồng, nơi mọi người viết câu đố lên đèn và thi nhau giải đáp. Điều này không chỉ giải trí mà còn giáo dục, giúp bảo tồn ngôn ngữ và văn hóa Trung Quốc. Ở các thành phố lớn như Bắc Kinh hay Thượng Hải, lễ hội được tổ chức quy mô với pháo hoa và biểu diễn nghệ thuật, thu hút du khách quốc tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh đô thị hóa, nhiều gia đình hiện đại vẫn giữ truyền thống bằng cách tổ chức tiệc nhỏ tại nhà, nhấn mạnh giá trị lễ hội truyền thống.

3. Ý nghĩa sâu sắc của Tết Trung Thu 

Tết Trung Thu mang nhiều tầng ý nghĩa trong văn hóa Trung Quốc. Trước hết, nó tượng trưng cho sự đoàn tụ, đặc biệt với những người xa quê. Trong xã hội hiện đại, khi nhiều người di cư làm việc, Tết Trung Thu trở thành dịp để trở về nhà, giống như Tết Nguyên Đán. Ý nghĩa này được thể hiện qua câu chúc “Zhōng qiū kuài lè” (Tết Trung Thu vui vẻ), nhấn mạnh niềm vui sum họp.

Thứ hai, lễ hội thể hiện lòng biết ơn với thiên nhiên và vụ mùa bội thu. Trong văn hóa Trung Quốc nông nghiệp, mặt trăng được coi là thần bảo hộ cho cây trồng, vì vậy Tết Trung Thu là dịp tạ ơn. Ngoài ra, nó còn mang ý nghĩa lãng mạn, với truyền thuyết Hằng Nga đại diện cho tình yêu bất diệt. Nhiều cặp đôi chọn ngày này để bày tỏ tình cảm, thêm chiều sâu cảm xúc vào lễ hội truyền thống.

Cuối cùng, Tết Trung Thu góp phần giáo dục thế hệ trẻ về di sản văn hóa. Qua các hoạt động, trẻ em học về lịch sử, đạo đức và giá trị gia đình, giúp văn hóa Trung Quốc được lưu truyền. Trong thời đại toàn cầu hóa, lễ hội này còn là cầu nối văn hóa, giúp người nước ngoài hiểu hơn về Trung Quốc.

4. So sánh Tết Trung Thu Việt Nam và Trung Quốc

Trung thu của người Việt Nam, tuy có chung những nguồn gốc văn hóa Á Đông với Trung Quốc lại mang những nét rất riêng, rất “Việt Nam”. Ở ta, Trung thu không chỉ là dịp để các gia đình quây quần, mà còn là “Tết của thiếu nhi” khi ánh đèn ông sao, đèn kéo quân, mặt nạ giấy, tò he … không chỉ để ngắm mà để trẻ con được ôm đèn đi rước, được phá cỗ, được vui chơi giữa phố phường lung linh trước trăng. 

Một khác biệt nữa là bánh trung thu ở Việt Nam thường có hai loại rất phổ biến: bánh nướng và bánh dẻo với hương vị có thể hòa quyện ngọt, mặn nhẹ, nhân đậu xanh, mứt, đôi khi có cả thịt… mang tính phong phú và đa dạng địa phương. Trong khi đó, ở Trung Quốc, bánh trung thu thường nhấn mạnh vào nhân đậu sen, hạt sen, trứng muối, hoặc các loại nhân truyền thống; hình thức thường cầu kỳ, hoạ tiết chạm, in khuôn, thể hiện tính trang trọng và truyền thống lâu đời.

Cùng với đó, Trung thu ở Việt Nam là lễ hội mang tính cộng đồng rõ hơn như phố cổ, chợ đêm Trung thu tưng bừng, trẻ con đi rước đèn phố phường, phố phường trang hoàng đèn lồng đủ sắc màu, tiếng cười rộn ràng. Còn ở Trung Quốc, ngoài gia đình quây quần ngắm trăng, nhiều nơi tổ chức lễ hội lớn, nghi lễ cung đình, múa rồng múa lân, thi bài thơ, thưởng trà mang đến cảm giác gần như là một dịp lễ quốc gia trang nghiêm hơn.

Như vậy, Tết Trung Thu không chỉ là một lễ hội truyền thống mà còn là biểu tượng sống động của văn hóa Trung Quốc, nhấn mạnh giá trị đoàn tụ, biết ơn và hy vọng. Không chỉ là đơn thuần học ngôn ngữ, việc tiếp thu thêm những kiến thức văn hóa, giá trị của đất nước Trung Quốc cũng là một cách học và mở rộng vốn hiểu biết của chính mình.